Ελπίδες σε χιλιάδες τοξικοεξαρτημένους αλλά και απλούς χρήστες των λεγόμενων "μαλακών" ναρκωτικών, που σύρονταν στις φυλακές με πολύμηνες ποινές ακόμα και για μικροποσότητες, γεννούν οι εξαγγελίες του υπουργού Δικαιοσύνης Μιλτιάδη Παπαϊωάννου για αλλαγή του νομικού πλαισίου για αδικήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά.

Η αντιμετώπιση του χρήστη ως ασθενή και η ποινική του αντιμετώπιση με αφετηρία τη θεραπευτική προσέγγιση έρχεται να ικανοποιήσει ένα πάγιο αίτημα της κοινωνίας και να απαντήσει στην εναρμόνιση του ελληνικού ποινικού δικαίου με το αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Θετικές ήταν οι πρώτες αντιδράσεις, με μόνες "παραφωνίες" αυτές του ΚΚΕ και του ΛΑΟΣ, που αντιδρούν σε οποιασδήποτε μορφής νομιμοποίηση.

Η πλήρης αποποινικοποίηση της χρήσης όλων των ναρκωτικών ουσιών στις περιπτώσεις που ως συμπεριφορά έχει αποτέλεσμα αποκλειστικά και μόνο την αυτοπροσβολή του ίδιου του χρήστη, αλλά και ο εξορθολογισμός των ποινών για τους διακινητές των ναρκωτικών είναι τα βασικά στοιχεία του νομοσχεδίου, που θα παρουσιαστεί στο σύνολό του τις επόμενες ημέρες για να δοθεί στη συνέχεια σε δημόσια διαβούλευση.

Η χρήση, η προμήθεια, κατοχή ναρκωτικών και η καλλιέργεια φυτών κάνναβης που δικαιολογούνται για την αποκλειστική χρήση του δράστη αντιμετωπίζεται πλέον ως πταίσμα που τιμωρείται με κράτηση μέχρι τριών μηνών ή πρόστιμο μέχρι 1.000 ευρώ.

Το αδίκημα της διακίνησης ναρκωτικών εξακολουθεί να τιμωρείται ως κακούργημα που τιμωρείται με ποινή κάθειρξης και με χρηματική ποινή, ενώ διατηρούνται οι παρεπόμενες ποινές (απαγόρευση άσκησης επαγγέλματος, δήμευση, απαγόρευση διαμονής κ.λπ.). Ειδοποιός διαφορά ωστόσο στο νέο νομοσχέδιο είναι ότι στο βασικό έγκλημα διευρύνθηκε το πλαίσιο ποινής προς τα κάτω από 10-20 χρόνια κάθειρξης σε 5-20, ώστε να μπορεί ο δικαστής να εκτιμά σωστά την περίπτωση.

Η κλιμακωτή ποινική μεταχείριση των δραστών στοχεύει στην ηπιότερη ποινική μεταχείριση για τους μικροδιακινητές και επιχειρεί να αντιμετωπίσει το φαινόμενο για επιβολή δυσανάλογων ποινών για τις ίδιες πράξεις.

Στο πλαίσιο αυτό οι ιδιαίτερα διακεκριμένες περιπτώσεις τιμωρούνται με ποινή ισοβίων ή με κάθειρξη 10-20 ετών και χρηματική ποινή έως 600.000 ευρώ. Στις περιπτώσεις αυτές συγκαταλέγονται η κατ' επάγγελμα μεγαλοδιακίνηση ή χρηματοδότηση μεγαλοδιακίνησης ναρκωτικών.

Η επικινδυνότητα του δράστη προσδιορίζεται στο νέο νομοσχέδιο και από την ποσότητα της διακίνησης, που προκύπτει από το ύψος του οικονομικού οφέλους, που πρέπει να είναι από 50.000 και πάνω.

Με άλλες διατάξεις του νομοσχεδίου:

* Προσδιορίζονται ακριβώς και τα κριτήρια για τους χρήστες, όπως η πιεστική ανάγκη εξασφάλισης της δόσης, η έλλειψη σκοπού κέρδους και η ψυχολογική πίεση που ασκείται στον δράστη και από άλλους χρήστες. Επίσης ως κριτήρια ρητώς αναφέρονται το είδος των ναρκωτικών, η καθαρότητα και η ποσότητα της ουσίας, αλλά και οι ιδιαίτερες ανάγκες του χρήστη, όπως προκύπτουν από το ιστορικό του.

* Προβλέπονται αυξημένες ποινές για πράξεις που τελούνται από συγκεκριμένα πρόσωπα (κρατικοί ή άλλοι λειτουργοί που νόμιμα ασχολούνται με τα ναρκωτικά ή εργάζονται σε χώρους όπως τα στρατόπεδα, τα σχολεία, οι φυλακές κ.λπ.), που απειλούνται με κάθειρξη τουλάχιστον 10-20 ετών και χρηματική ποινή από 50.000 έως 500.000 ευρώ.

Το αυτό ισχύει για τους φαρμακοποιούς που χορηγούν ναρκωτικά εν γνώσει τους ή τους γιατρούς που εκδίδουν χωρίς ιατρική ένδειξη συνταγή για ναρκωτικά ή ουσίες για να παρασκευαστούν ναρκωτικά.

* Φυλάκιση δύο ετών προβλέπεται για όποιον καταρτίζει πλαστή ιατρική συνταγή χορήγησης ναρκωτικών ουσιών, καθώς και για όποιον νοθεύει ή χρησιμοποιεί μια τέτοια συνταγή με σκοπό να χρησιμοποιήσει ο ίδιος τα σχετικά ναρκωτικά.

Για τους παραβάτες του νόμου που είτε είναι χρήστες ναρκωτικών είτε προέβησαν σε εγκληματικές πράξεις για να διευκολυνθεί η χρήση ναρκωτικών προβλέπονται:

* η εισαγωγή σε εγκεκριμένο θεραπευτικό πρόγραμμα απεξάρτησης ως περιοριστικός όρος,

* η υποβολή σε πρόγραμμα σωματικής αποτοξίνωσης και η παρακολούθηση συμβουλευτικού προγράμματος ψυχολογικής απεξάρτησης εντός καταστημάτων κράτησης,

* η χορήγηση υφ’ όρον απόλυσης για παρακολούθηση προγράμματος απεξάρτησης,

* η αναβολή της άσκησης ποινικής δίωξης,

* η αναστολή ισχύος εντάλματος σύλληψης,

* η αναστολή εκτέλεσης ποινής,

* η υποχρεωτική αναβολή στράτευσης,

* η υποχρεωτική αναβολή της δίκης,

Για τους χρήστες που έχουν ολοκληρώσει θεραπευτικό πρόγραμμα προβλέπονται α) η οριστική αποχή από την ποινική δίωξη, β) η υποχρεωτική αναστολή της ποινής που επιβάλλεται, γ) η υποχρεωτική αναγνώριση ελαφρυντικής περίστασης υπέρ του δράστη.

Επίσης προβλέπεται η υποβολή σε πρόγραμμα σωματικής αποτοξίνωσης και απεξάρτησης για κάθε κρατούμενο, είτε έχει αναγνωριστεί από το δικαστήριο ως εξαρτημένος είτε όχι. Σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης η ρύθμιση, δίνει λύση στο πρόβλημα που ανακύπτει όταν ο καταδικασθείς, π.χ. για κλοπή, δεν έχει επικαλεστεί, ούτε το Δικαστήριο υποχρεώνεται να εξετάσει, τυχόν συνδρομή του στοιχείου της εξάρτησης.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία

Το ζήτημα των ναρκωτικών απασχόλησε την Ε.Ε. για πρώτη φορά το 1988, όταν κύρωσε τη Συνθήκη του ΟΗΕ για τα ναρκωτικά, ενώ η πρώτη νομοθετική ρύθμιση θεσπίστηκε ουσιαστικά το 1992 με τη συνθήκη του Μάαστριχτ (ανάληψη δράσης για τη δημόσια υγεία, που συμπεριλαμβάνει και την εξάρτηση από τα ναρκωτικά).

Ειδικότερα, όσον αφορά τη χρήση της κάνναβης, ο νομικός χάρτης διαφοροποιείται στα διαφορετικά κράτη - μέλη. Σε γενικές γραμμές ωστόσο διακρίνονται τρεις βασικές κατηγορίες για την ποινική μεταχείριση:

* Διαφορετική κατηγοριοποίηση. Η Κύπρος, η Αγγλία και η Ολλανδία χαρακτηρίζουν την κάνναβη ως ουσία της οποίας τα αδικήματα αντιμετωπίζονται διαφορετικά ως προς τον έλεγχο και τις ποινές.

* Εξαίρεση από τον νόμο. Η Ιρλανδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, η Ισπανία και η Πολωνία παρέχουν διά νόμου ειδικά προνόμια σε αδικήματα που σχετίζονται με την κάνναβη.

* Εξαίρεση με βάση κατευθυντήριες γραμμές και εξαίρεση με βάση δικαστική ευχέρεια. Χώρες όπως η Γερμανία, η Εσθονία, η Τσεχία και η Δανία παρέχουν κατευθυντήριες γραμμές ή δικαστική ευχέρεια προκειμένου να υπάρξει μείωση ποινής για προσωπική χρήση κάνναβης, η οποία να βασίζεται στη φύση της ουσίας και του συγκεκριμένου αδικήματος.

Πιο αναλυτικά για το αδίκημα της κατοχής μικροποσότητας κάνναβης για προσωπική χρήση τέσσερα κράτη μέλη προβλέπουν ατιμωρησία (Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Αγγλία), ένα επιβάλλει παρατήρηση (Βέλγιο), τρία επιβάλλουν διοικητικά μέτρα (Τσεχία, Ισπανία, Πορτογαλία), τέσσερα έχουν ευνοϊκές ρυθμίσεις για άτομα που συλλαμβάνονται για πρώτη φορά, ενώ δεκατέσσερα κράτη μέλη προβλέπουν δυνατότητα επιβολής απλού προστίμου (Βέλγιο, Δανία, Εσθονία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πολωνία, Σλοβενία, Φινλανδία, Σουηδία, Αγγλία, Νορβηγία), με τρία κράτη μέλη να προβλέπουν και κοινωνική υπηρεσία (Ολλανδία, Σλοβακία, Αγγλία).

Εν αναμονή του τελικού κειμένου

Οι βασικοί άξονες του νομοσχεδίου του υπουργείου Δικαιοσύνης πάντως (καθώς μέχρι στιγμής δεν υπάρχει το τελικά διαμορφωμένο κείμενο), παρά τη θετική κατεύθυνση, αφήνει περιθώρια καχυποψίας, κυρίως για σημειολογικούς λόγους:

Οι σχετικές ανακοινώσεις έγιναν την ίδια ημέρα που ο υπουργός Δικαιοσύνης ανακοίνωνε τις προθέσεις του στη Βουλή για αυταρχικά μέτρα στη χρήση του διαδικτύου (άρση της ανωνυμίας των blog), νέα κατασταλτικά μέτρα έναντι των διαδηλωτών με αλλαγή του θεσμικού πλαισίου για τις χαφιεδοκάμερες και αλλαγές στον νόμο περί συναθροίσεων. Η χρονική σύμπτωση, είναι αν μη τι άλλο, εντυπωσιακή...

Ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η στροφή 180 μοιρών της πολιτείας απέναντι στο ζήτημα. Η νομοθεσία στην Ελλάδα για τα ναρκωτικά είναι μία από τις αυστηρότερες στην Ευρώπη και, αν ισχύσουν οι νέες ρυθμίσεις, μεταβάλλεται σε μία από τις πλέον φιλελεύθερες. Ελπίζουμε ότι η στροφή αυτή θα γίνει πράξη με το τελικό κείμενο του νομοσχεδίου και δεν θα παραμείνει ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα της κυβέρνησης. Εδώ είμαστε και θα τα ξαναπούμε...